است و لكن ازين بسيار نتوان گفتن . و چون گويى « آتش سرد است و پرنده است و سياه است » و جز آن بىاندازه صفت توان گفتن ، همه دروغ باشد . و بر عين اين حال چون سخن بر وجه نفى و سلب گفته شود دروغ اندر و بىاندازه آيد ، و راست بر اندازه آيد ، چنانك گويد « آتش گرم نيست و خشك و روشن نيست » اين همه دروغ باشد و لكن ازين راست دروغ نتوان بسيار گفتن . و چون گويى « آتش سياه نيست و استر و اسب نيست » همه راست است ، و لكن اندازه نيست كزين راست چندان توان گفتن . پس سخن مردمان بيشتر دروغ از بهر آن همىآيد كه آنچ گويند اندر اثبات همىگويند ، از آنك ممكن نيست اندر سلب سخن گفتن ، چنانك كسى كه آب خورده باشد بوجه اثبات گويد كه آب خوردم اين آسان‌تر از آن تواند گفتن كه بوجه سلب گويد نان نخوردم و گوشت و انگور و خربزه نخوردم ، و همه خوردنيهاى جهان را بگويد كه نخورده‌ام جز آب را تا گفته شود كه آب خورده‌ام ، و لكن اگر سخن مردمان بوجه نفى و سلب بودى راست اندر و بيشتر از دروغ بودى ، بدين روى - كه بيان آن كرديم - نموده شد حد دروغ و راست و شرح كرده آمد علت بسيارى دروغ اندر سخن مردمان ، خداى تعالى ما را بر راست گفتن بداراد .